Na Josephina Lupasha – MAELEZO Kwa miaka mingi, wakazi wa Chamwino na maeneo jirani mkoani Dodoma wameishi na simulizi moja inayofanana; kuamka alfajiri kutafuta maji, kusubiri kwa saa nyingi kwenye foleni au kuishi kwa mgao wa maji usiotabirika. Leo, simulizi hiyo inaelekea kuwa historia kufuatia utekelezaji wa mradi mkubwa wa maji miji 28 Chamwino, unaotarajiwa kuleta mageuzi makubwa katika huduma ya maji. Mradi huu wenye thamani ya zaidi ya shilingi bilioni 17 unatekelezwa katika Wilaya ya Chamwino na unatarajiwa kuhudumia wakazi wa kata za Chamwino, Msanga, Buigiri, Chinangali pamoja na maeneo ya karibu ikiwemo Mtumba na Ihumwa. Mradi huu ni sehemu ya mpango wa Serikali wa kutekeleza miradi ya maji katika miji 28 Tanzania Bara, ukiwa na lengo la kuondoa changamoto ya upatikanaji wa maji na kuhakikisha wananchi wanapata huduma ya uhakika. Ujenzi wa mradi ulianza Aprili mwaka 2023 na unatarajiwa kukamilika Agosti, 2026 ambapo hadi sasa, utekelezaji wake umefikia zaidi ya asilimia 74, huku baadhi ya maeneo tayari yakiwa yameanza kupata huduma ya maji. Kwa wakazi wa Chamwino, mradi huu si tu ujenzi wa miundombinu, bali ni ukombozi wa maisha yao ya kila siku. “Kiukweli, hapo nyuma maji hayakuwa yanatosha. Serikali imetukumbuka. Mradi mkubwa wa namna hii kwa sisi tuliopitia ugumu wa maji kwa muda mrefu ni jambo la kujivunia na la kushukuru sana,” anasema Bi. Maila Nyembela, mkazi wa Chamwino Ikulu. Licha ya mradi kutokamilika, tayari umeanza kuonesha matokeo chanya. Huduma ya maji sasa inapatikana kwa wastani wa saa 22 kwa siku, hali iliyopunguza kwa kiasi kikubwa mgao wa maji uliokuwa ukiwasumbua wakazi kwa miaka mingi. Kwa wanawake, ambao kwa muda mrefu walibeba jukumu kubwa la kutafuta maji, mradi huu umeleta matumaini mapya. “Awali tulilazimika kuamka alfajiri kutafuta maji au kununua kwa gharama kubwa. Ilikuwa tabu sana, hasa kwa wanawake. Kukamilika kwa mradi huu kutarahisisha maisha ya familia zetu na kutupa muda zaidi wa kushiriki shughuli za maendeleo,” anasema Bi. Mluka Michael, mkazi wa Chamwino. Mratibu Msaidizi wa Mradi huu kutoka Wizara ya Maji, Mhandisi Titho Alex, anaeleza kuwa mradi huo umejumuisha ujenzi wa visima virefu nane, matenki mawili ya kuhifadhi maji pamoja na miundombinu ya kutibu, kusukuma na kusambaza maji. Anasema tanki moja lililopo Chamwino Ikulu lina uwezo wa kuhifadhi maji lita 500,000 , huku lingine lililopo Msanga likiwa na uwezo wa kuhifadhi lita 200,000. “Mkakati huu utawezesha mradi kuzalisha lita milioni 12 za maji kwa siku, kiwango kitakachohakikisha wananchi wanapata huduma ya maji kwa saa 22 hadi 24 kila siku na kuondoa kabisa changamoto ya mgao wa maji Chamwino pamoja na kuimarisha huduma katika maeneo ya jirani,” anasema Mhandisi Alex. Kwa wananchi walioishi muda mrefu Chamwino, mradi huu ni ushahidi wa mabadiliko makubwa yanayoendelea kushuhudiwa katika Makao Makuu ya Nchi. “Nimeishi Dodoma tangu mwaka 1971. Wakati huo hatukuwa na maji kabisa. Baadaye yakaanza kupatikana lakini hayakutosha. Sasa karibu kila kitongoji kina maji, ingawa baadhi ya maeneo bado hupata kwa mgao. Tuna matumaini makubwa kwamba mradi huu ukikamilika tutapata maji kila siku. Hili ni jambo la kufurahisha sana,” anasema Mchungaji Anderson Ndoloji wa Mtaa wa Muungano. Meneja wa DUWASA Kanda ya Chamwino, Mhandisi Gray Mbalikila, anasema mradi huo utaongeza uwezo wa mamlaka hiyo kupanua huduma katika maeneo mapya yanayokua kwa kasi kutokana na ongezeko la wakazi, biashara na taasisi mbalimbali ndani ya Jiji la Dodoma. “Tunajivunia hatua tuliyofikia. Mradi huu ukikamilika, Chamwino itakuwa na akiba ya kutosha ya maji hata kwa ajili ya kata za jirani. Huduma itaongezeka kutoka kiwango cha sasa cha takribani asilimia 91 hadi kufikia asilimia 100,” anasema. Mbali na kuboresha upatikanaji wa maji, mradi huu unatarajiwa kuwa kichocheo cha maendeleo katika sekta mbalimbali. Upatikanaji wa maji ya uhakika utaimarisha afya za wananchi kwa kupunguza magonjwa yanayotokana na matumizi ya maji yasiyo salama, kuongeza usafi wa mazingira, kukuza biashara ndogo na shughuli za uzalishaji, pamoja na kuboresha huduma katika shule na vituo vya afya. Kadri Dodoma inavyoendelea kukua kama Makao Makuu ya Serikali, mahitaji ya huduma za msingi yanaongezeka. Mradi wa Maji Miji 28 Chamwino ni moja ya miradi ya kimkakati inayodhihirisha dhamira ya Serikali ya kuhakikisha kila mwananchi anapata huduma ya maji safi na salama. Kukamilika kwa mradi huu hakutakuwa tu mwisho wa changamoto ya muda mrefu ya upatikanaji wa maji kwa maelfu ya wananchi wa Chamwino na maeneo jirani, bali kutafungua ukurasa mpya wa maendeleo ya kijamii na kiuchumi, ambapo maji yatakuwa si tena changamoto, bali chachu ya maendeleo.

■ Utekelezaji wake mbioni kukamilika ■ Wafanyabiashara wausubiri kwa hamu Na Jacquiline Mrisho – MAELEZO Ule msemo wa Kiswahili unaosema “Mgeni njoo, mwenyeji apone” unaendelea kupata uhalisia kupitia ujenzi wa Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Msalato, mradi mkubwa unaotekelezwa na Serikali jijini Dodoma. Mbali na kuimarisha usafiri wa anga nchini, mradi huo tayari umeanza kuleta manufaa kwa wananchi kupitia ajira, biashara na fursa za uwekezaji, huku ukitarajiwa kuifanya Dodoma kuwa kitovu muhimu cha uchumi na usafiri wa anga. Mradi huo wenye thamani ya takribani shilingi bilioni 370 unatarajiwa kukamilika Septemba 2026. Kwa sasa, ujenzi wa miundombinu umefikia asilimia 87.97, huku ujenzi wa majengo ukiwa umefikia asilimia 76.15. Ajira Zimefungua Milango ya Mafanikio Tangu ulipoanza mwaka 2022, mamia ya wakazi wa Dodoma wamepata ajira za muda na fursa za biashara zilizoongeza kipato cha familia zao. Mkazi wa Mpamaa, Maximilian Mwagike, ni mmoja wa wanufaika wa mradi huo. Anasema alianza kuuza miwa kwa kutumia baiskeli, lakini kuongezeka kwa shughuli za ujenzi kulipanua soko lake kiasi cha sasa kutumia guta kusafirisha bidhaa zake. “Biashara hii imenibadilisha maisha. Nimeboresha makazi yangu, ninalipia watoto wangu ada za shule binafsi na nimepanua biashara yangu,” anasema Mwagike, ambaye pia amepata ajira ya usimamizi wa mazingira katika mradi huo. Kwa upande wake, Mama Juma, aliyekuwa mama wa nyumbani, anasema mradi ulimwezesha kuanzisha biashara ya kupika na kuuza chakula kwa wafanyakazi wa ujenzi. “Leo naweza kulipia watoto wangu ada za shule, nimeweza kununua pikipiki inayoniingizia kipato na nina uhakika wa kuendelea na biashara hata baada ya mradi kukamilika,” anasema. Mradi Wajenga Ujuzi kwa Vijana Mbali na ajira za moja kwa moja, mradi huu umechangia kuwajengea vijana ujuzi na uzoefu wa kazi. Adam Kiula, anayefanya kazi katika kampuni inayosimika mifumo ya TEHAMA, kamera za usalama na mawasiliano, anasema amepata maarifa na uzoefu unaomuwezesha kushindana katika soko la ajira. Anawahimiza vijana kutumia kikamilifu fursa zinazotokana na miradi ya maendeleo inayotekelezwa na Serikali badala ya kusubiri ajira za kawaida. Wafanyabiashara Wanatazamia Mapinduzi ya Uchumi Faida za uwanja huo zinatarajiwa kuonekana zaidi baada ya kuanza kutoa huduma. Mfanyabiashara wa vifaa vya simu jijini Dodoma, anayefahamika kwa jina la Jeshi, anasema uwanja huo utarahisisha usafirishaji wa mizigo kutoka nje ya nchi na kupunguza gharama zinazotokana na kupitisha bidhaa kupitia Dar es Salaam. Naye mfanyabiashara wa bidhaa za urembo, Happiness Mgeani, anaamini kukamilika kwa uwanja huo kutapunguza hasara zinazotokana na ucheleweshaji na uhamishaji wa mizigo kutoka usafiri mmoja kwenda mwingine. Uwanja wa Hadhi ya Kimataifa Meneja wa TANROADS Mkoa wa Dodoma, Mhandisi Zuhura Amani, anasema kazi zilizobaki ziko katika hatua za mwisho za ukamilishaji, zikiwemo ufungaji wa mifumo mbalimbali, taa za kuongozea ndege, alama za barabara za ndege na umaliziaji wa majengo. Anasema uwanja huo umejengwa kwa viwango vya kimataifa na utakuwa na uwezo wa kupokea ndege kubwa kama Airbus A330 na Boeing 787 Dreamliner, pamoja na kuhudumia (maegesho) ndege 17 kwa wakati mmoja. Aidha, anaeleza kuwa uwanja huo utakuwa na mnara wa kisasa wa kuongozea ndege wenye urefu wa mita 56.2, mnara wa pili kwa urefu Afrika Mashariki, pamoja na maeneo ya biashara, maegesho ya magari na nafasi ya upanuzi wa baadaye. Maandalizi ya Uendeshaji Yamekamilika Kwa upande wa Mamlaka ya Viwanja vya Ndege Tanzania (TAA), Mhandisi Zacharo Mduma amesema maandalizi ya kuanza uendeshaji wa uwanja huo yanaendelea, ikiwa ni pamoja na kuandaa watumishi watakaotoa huduma za uhamiaji, forodha, afya, usalama na zimamoto mara baada ya mradi kukabidhiwa rasmi. Lango Jipya la Ukuaji wa Uchumi Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Msalato unatarajiwa kuwa wa Daraja F, kiwango cha juu kinachotambulika kimataifa. Mradi huo umefadhiliwa kwa asilimia 85 na Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB), huku Serikali ya Tanzania ikichangia asilimia 15. Baada ya kukamilika, uwanja huo unatarajiwa kuhudumia zaidi ya abiria milioni 1.5 kwa mwaka na kuwa lango jipya la biashara, utalii na uwekezaji. Zaidi ya miundombinu ya usafiri, Uwanja wa Ndege wa Msalato unatajwa kuwa kichocheo cha ukuaji wa uchumi wa Dodoma na Taifa kwa ujumla, huku ukiendelea kuthibitisha kwamba miradi mikubwa ya maendeleo inaweza kubadili maisha ya wananchi hata kabla haijakamilika.

Na Adelina Johnbosco – MAELEZO Barabara za Mzunguko Jijini Dodoma imechangia kwa kiasi kikubwa kuondoa msongamano wa magari katikati ya jiji, hususan magari makubwa ya mizigo ya ndani na yanayokwenda nchi za nje. Mradi huu wa barabara ya njia nne kwa kiwango cha lami una urefu wa jumla ya kilometa 112.3 huku sehemu ya kwanza (lot 1) yenye kilometa 52.3 ikiwa imekamilika kwa asilimia 93.3. Barabara hii imeunganisha barabara kuu za mikoa minne, bandari kavu Ihumwa – Morogoro, Veyula – Arusha, Nala – Singida na Matumbulu – Iringa ambako sehemu ya pili ya ujenzi (lot 2) inaanzia. Shughuli za usafiri na usafirishaji tayari zimeanza katika barabra hiyo, watumiaji wanashuhudia urahisi wa safari kutokana na kutokuwepo foleni.  Imeturahisishia sana, inafanya safari iwe fupi kutokana na ukweli kwamba njia hii haina foleni hata kidogo kama kule mjini kati, mwanzoni kutoka Ihumwa hadi Nala ilikuwa tunatumia takribani saa na nusu hata zaidi, lakini kwa sasa tunatumia dakika 45 hadi 48 kwa safari hiyo hiyo” Bw. Simon Ndamanyilu, dereva lori Akitoa ufafanuzi kuhusu barabara hiyo hivi karibuni, Mhandisi Morice Mlay, kutoka kampuni ya mzawa ya  Inter-Consult Ltd (Mhandisi Mshauri wa Mradi), amesema barabara hiyo tayari imeanza kutumika na inatarajiwa kuzinduliwa rasmi Oktoba, 2026 ambapo itakuwa imekamilika kabisa. “Ujenzi sehemu ya kwanza umefikia ukingoni, bado baadhi ya vitu vichache sana ikiwemo taa za barabarani na umaliziaji wa njia za watembea kwa miguu, magari mengi yanapita na yanapata urahisi kwa sababu hakuna foleni kwenye njia hii, mfano magari yanatoka moja kwa moja kutoka eneo la mzunguko wa Ihumwa hadi Nala ile barabara inayounganisha barabara ya Iringa bila kusimama popote” ametanabaisha Mha. Mlay Barabara hiyo ya njia nne yenye njia mbili kila upande, zimetenganishwa na uwazi katikati kwa ajili ya matumizi mengine pindi itakapohitajika kuongeza miundombinu mingine au uboreshaji. “Kuna baadhi ya watu wanashangaa kuhusu hili tuta lililoachwa katikati, hili ni kwa ajili ya matumizi ya baadaye mfano ujenzi wa barabara za mwendo kasi au kitu chochote kitakachoamuliwa kufanyika, lengo kuu ni kuepuka kutobomoa barabara kwa ajili ya kufanya kitu kipya” – Mha. Mlay  Baadhi ya wananchi jijini Dodoma wanaonesha furaha yao kutokana na uwepo wa barabara hiyo mpya inayopitisha magari mengi hasa magari makubwa ya mizingo kwenda ndani na nje ya nchi kwa wakati mmoja. Kwa mujibu wa Mha. Mlay, yapo magari yanayoelekea nchini Rwanda, Congo na Burundi kupitia barabara ya mzunguko. Katika eneo la Nala ambako kuna mojawapo ya makutano ya barabara hiyo na sehemu ya maegesho ya magari, wakazi wa maeneo hayo wamepata fursa ya kufanya biashara kutokana na uwepo wa watu wengi kwa wakati mmoja. “Kituo hiki yanapitisha na kusimama magari ya kila aina, hii ni tofauti na mwanzo, magari yakisimama hapa watu wanashuka na wengine wanakuwa wamesubiria kupanda, wengine ni madereva wa magari makubwa, kwa hiyo lazima watahitaji kupata mahitaji kutoka kwetu hasa chakula, hii ni furaha kwetu” Mary John, mama ntilie Tamanio la wengi ni kuona barabara inaanza kazi rasmi kwani kwao ni tegemeo mojawapo la njia ya kuongeza kipato. Kama kwa sasa nauza bidhaa zangu kwa kiwango ambacho naona kinafaa, nawaza kwamba barabara hii ikianza kutumika rasmi magari yataongezeka, yataegeshwa kwa wingi zaidi na watu watakuwa wengi kuliko hivi” amesema Bi. Veronica Alfred, muuza nafaka eneo la Nala. Mussa Rajab mkazi wa Nala na mkuli eneo hilo, akiwawakilisha wabeba mizigo wenzake, anasema uwepo wa sehemu ya kisasa ya kuegesha magari umefanya kazi yao kuwa rahisi na kukuza kipato. “Mwanzoni eneo hili halikuwepo, hivyo kusimama kwa magari hapa ilitegemea udharura wa dereva hapo na sisi tunavizia kubeba mizigo japo kwa uchache sana, siku hizi magari yanasimama na mizigo inateremshwa hivyo tunabeba na kupata riziki” – Bw. Rajab Mradi huu kipande cha kwanza utagharimu shilingi bil. 100.84 hadi kukamilika kwake, na unatarajiwa kuwa mwarobaini wa msongamano wa magari katikati ya jiji pia kukuza uchumi wa mkoa wa Dodoma, mikoa ya jirani na nchi kwa ujumla.